.
  Dönem Sonu Muh.-4
 

 

Dönem Sonu Muhasebe dersinin bu bölümünde Maddi olmayan duran varlıkların değerleme yöntem ve işlemlerine, Hisse seneti ve tahvillerin değerleme işlemlerine gelir hesaplarının değerleme işlemlerine ve gelir hesaplarının yıl sonunda kapatılmaları hakkında bilgi vereceğiz.
 
MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ
Maddi olmayan duran varlıklar, fiziki varlıkları olmayan patent, lisans, işletme, ticaret ünvanı, marka, şerefıye, intifa, telif hakkı gibi haklarla işletmeye ticari fayda sağlayan imtiyazlardan, üstünlükler­den oluşur. Bunlardan başka, işletmenin kuruluşu ve geliştirilmesi için yapılan harcamaları kapsayan ilk kuruluş ve geliştirme giderleri de aktifleştirilmiş giderler olarak maddi olmayan duran varlıklara da­hil edilirler.
Maddi olmayan duran varlıklar meydana geldiklerinde veya satın alındıklarında bunlar karşılığında ödenen tutarlar üzerinden aktifleşti­rilirler. Maddi olmayan duran varlıklar da maddi duran varlıklar gibi amortismana tabi tutularak itfa edilirler. İlk kuruluş ve örgütlenme giderleri dışında kalan maddi olmayan du­ran varlıklar için değerleme ölçüsü olarak maliyet bedeli esas kabul edil­miştlr

KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME (ORGANİZASYON) GİDERLERİ
Kurumlarda aktifleştirilen ilk ku­ruluş ve örgütlenme giderleri mukayyet değeri iIe değerlenir.İşletmenin kurulmadan önce yapmış olduğu iş ve piyasa etüdü, fizibilite raporu ile ilgili harcamalar, şirketin kuruluş formaliteleri ile il­gili giderler, hisse senedi ve tahvil çıkarılması, yeni personelin işe alıştırılması ve eğitilmesi, işletmenin tanıtılması için yapılan masraflar ve işletme faaliyete geçinceye kadar yapılmış olan genel idare gider­leri ilk kuruluş ve örgütlenme giderlerindendir. Kurulmuş ve faaliye­tine devam eden bir işletmenin sermaye artırımı için yapılan harca­maları, yeni şube açma masrafları, tahvil çıkarma giderleri de kuruluş ve örgütlenme giderlerine dahil edilir.

Peştemallıklar
Bir işletmenin aynı varlıklarla gelecekte, normal kazancının üzerinde fazladan elde edeceği kazançların şimdiki değeri olarak tanım­lanabilen peştemallıklar vergi hukukuna göre, an­cak, bunları bir bedel karşılığında iktisap eden işletme tarafından değerlenerek bilançoda gösterilebilir
 
Özel maliyet bedeli ve itfası
Gayrimenkuller kira ile tutulmuş ise, kiracı tarafından kiralanan gayrimenkulde yapılan işletmenin faaliyetini gerçekleştirebilmesinde kullanılan vitrin, raf, aydınlatma, havalandırma, v.b. tesisler ile ilgili harcamalar özel maliyet bedeli olarak aktifleştirilir.Özel maliyet bedeli olarak aktifleştirilen giderler kira süresince eşit yüzdelerle itfa edilir. Kira muka­velesinde gösterilen sürenin tarafların mutabakatı ile uzaması bu esası değiştirmez. Kira süresi dolmadan kiralanan şeyin boşaltılması halinde henüz itfa edilmemiş olan giderler boşaltma yılında bir defa da gidere yazılır.Kira süresinin belli olmaması durumunda vergi idaresi, özel maliyet bedelinin beş yılda itfa edileceği görüş ve uygulamasındadır. Bu sebeple amortis­manlarla ilgili genel tebliğde özel maliyet bedelinin amortisman oranı % 20 olarak kabul edilmiştir.
 
HİSSE SENETLERİ VE TAHVİLLER
Hisse senetleri ve Tahviller işletme portföyünde çeşitli sebeplerle tutulur. Bu sebepler arasında; işletmedeki atıl fonların her an paraya çevrilebilir hisse senetlerine veya tahvillere yatırılarak değerlendiril­mesi, başka şirketlerin yönetiminin ele geçirilmesi, geleceğe dönük uzun vadeli iştirak şeklinde yatırım yapılması sayılabilir. Hisse senetleri ve tahviller işletmede bulunuş amaçlarına göre bilançoda farklı yerlerde ve farklı isimler altında yer almaktadır.Tamamen likit bir değer olarak tutulduğunda menkul kıymetler grubu içinde "Hisse Senetleri", “Tahviller" gibi hesaplar kullanılmakta­dır. Bu hesaplar amaçlarına uygun olarak kısa vadeli aktifler içinde gösterilmektedir.
Yönetimi ele geçirme, uzun vadeli bir yatırım yapma .amacıyla bulundurulan hisse senetleri ve tahviller ise "Bağlı Menkul Kıymetler", "İştirakler" veya "Bağlı Ortaklıklar" hesabı ile Mali Duran Vartıklar içinde ifade edilmektedir.Hisse senetleri ve tahviller şahıs işletmele­rinde en çok işletme için haiz oldukları de­ğer üzerinden veya borsada kote edilmişlerse değerleme gününün borsa rayicine göre değerlemeye tabi tutulurlar sermaye şirketlerinde, borsada rayici bulunan hisse senetleri ve tahviller en çok bilanço gününden bir ay öncekine ait müddet içindeki ortalama rayiç üzerinden; borsa­da rayici bulunmayan hisse senedi ve tahviller faiz, temettü gibi gelirler ve kıymetlerindeki herhangi bir azalma gözönünde bulundu­rulmak suretiyle ve maliyet kıymetlerini geçmemek üzere değerlenir­ler.
 
Envanter İşlemleri
Hisse senetleri ve tahvillerin muhasebe kayıtları muhasebe sistemlerine göre değişmektedir. Bu değerlerle ilgili tek hesaplı tercübi yöntem uygulandığında girişler alış değeri ile kaydedilir. Bu durumda hisse senetleri ve tahvillerle ilgili yardımcı defterle miktar ve alış değerlerinin takibi, envanter neticeleri ile kontrolü sağlanır. Iki hesaplı devamlı envanter yöntemi ile muhasebeleştirildiklerinde değer fonksiyonunu yüklenen hisse senedi ve tahviller hesabına giriş ve çıkışlar alış değerleri ile kaydedilmektedir. Bu durumda bu hesa­bın bakiyesi ile envanter listelerinin kontrolü mümkün olmaktadır.Farkların sebepleri bulunamazsa farklarla ilgili olarak "Hisse Se­netleri Sayım Noksanlığı", "Hisse Senetleri Sayım Fazlalığı" veya "Tahviller Sayım Noksanlığı", 'Tahviller Sayım Fazlalığı" adı altında aktif ve pasif geçici hesaplar açılır. Farkların sebepleri bulununcaya kadar bu hesaplar açık kalarak bilançoda yer alırlar.
      Farklarla ilgili muhasebe kayıtları:

110 HİSSE SENT.
500
 
397 SAY.VE TESL.FAZL.
 
500


Veya

197 SAY.VE TESL.NOKS.
500
 
110 HİSSE SENT.
 
500

şeklinde olacaktır.
     
GELİR HESAPLARI
İşletmenin faaliyet dönemi boyunca gerek ana ticari faaliyetleri , gerekse olağan ve olağan dışı faaliyetlerden elde ettiği gelirler çeşitli gelir hesaplarında izlenir.
İşletmenin ana ticari faaliyetlerinden elde ettiği gelirler yurt içi müşterilere yapılan satışlardan   elde   edilmişse   600. Yurtiçi    Satışlar    hesabının    alacağında ; yurtdışındaki müşterilere   yaptığı   satışlardan   elde   ettiği   gelirler   ise   601. Yurtdışı Satışlar hesabının alacağında ; bunların dışında kalan işletmenin korunması , ihracatı   teşvik   veya   hükümet politikalarına uyma sonucunda ortaya çıkan hasılat azalışı veya faaliyet zararını karşılamak amacıyla verilen ve sermaye katkısı niteliğinde olmayan mali yardımlar , vergi iadeleri , satış tarihindeki vade farkları , ihracatla ilgili fiyat istikrar destekleme primi vb. hasılat kalemleri ise diğer gelirler olarak adlandırılır ve 602. Diğer Gelirler hesabının alacağında izlenir.
İşletmenin ana faaliyetleri dışındaki olağan faaliyetlerden elde ettiği gelirler ise diğer faaliyetlerden   olağan gelir ve karlar olarak adlandırılır. Bu gelirlerden iştiraklerden elde edilen   kar   payları   640. İştiraklerden   Temettü   Gelirleri   hesabının    alacağında ;   bağlı ortaklıklardan    elde    edilenler   ise 641. Bağlı   Ortaklardan   Temettü   Gelirleri   hesabının alacağında , faiz gelirleri , 642. Faiz Gelirleri hesabının , komisyon gelirleri 643. Komisyon Gelirleri   hesabının   alacağında   izlenir. Ayrılan   karşılıklardan   konusu   kalmayan   ayrılış nedenleri ortadan kalkanlar 644. Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabının alacağında , menkul kıymet satışından elde edilen karlar 645. Menkul Kıymet Satış Karları Hesabının alacağında , yabancı para ve yabancı para cinsinden yapılan işlemlerden kaynaklanan kambiyo karları ise 646. Kambiyo   Karları   hesabının   alacağında , reeskont   işlemlerinden   kaynaklanan   faiz gelirleri ise 647. Reeskont Faiz gelirleri hesabının alacağında izlenir. Bunların dışında kalan olağan faaliyetlerden elde edilen gelirler ise 649. Faaliyetlerle İlgili Diğer Olağan Gelir ve Karlar hesabının alacağında izlenir.
Olağan faaliyetlerin dışında arızi nitelik taşıyan duran varlık satış karları vb. nitelikteki işlemlerden elde edilen karlar 679. Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabının alacağında , önceki dönemlere ait olan hata ve unutulma nedeniyle ait olduğu döneme yansıtılamayan gelirler ise 671. Önceki Dönem Gelir ve Karları hesabının alacağında izlenir.
 
GELİR HESAPLARININ ENVANTER DEĞERLENDİRMESİ
Gelirler için tahakkuk ilkesi , bir gelirin ortaya çıkmasının kayıtlara alınması için yeterli olduğunu ifade etmektedir. Kayıtlara almak için gelirin   tahsil edilmiş olma şartı alınmaz. Gelir hangi muhasebe dönemi içinde tahakkuk etmişse , tahsil edilmiş olmasına bakılmaksızın o dönemin gelirleri arasına kayıtlanır . Gelir hesapları diğer tüm hesaplar gibi envanter ve değerlemeye tabi tutulur.
 
GELİR HESAPLARININ KAPATILMASI
Gelir   hesaplarına   ilişkin   envanter   kayıtları   tamamlandıktan   sonra   sıra    bunların kapatılmasına   gelir. Gelir hesapları alacak yanlı çalışan ve alacak kalanı veren hesaplar olduğundan borçlandırılarak Dönem Kar veya Zarar hesabına devredilirler.
 

 
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
**
 
601 YURTDIŞI SATIŞLAR
**
 
602 DİĞER GELİRLER
**
 
640 İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ
**
 
641 BAĞLI ORTAKLIKTAN TEMM.GEL.
**
 
642 FAİZ GELİRLERİ
**
 
644 KOBUSU KALM.KARŞ.
**
 
645 MENKUL KIYM.SAT.GEL.
**
 
646 KAMBİYO KAR.
**
 
647 REESKONT FAİZ.GEL.
**
 
649 DİĞ.OL.GEL.VE KAR.
**
 
671 ÖNCEKİ DÖN.GEL.VE KARL.
**
 
679 OL.DIŞI GEL.VE KAR.
**
 
690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI
 
*****
 
İşletmenin  faaliyet  dönemi  boyunca  gerek  ana  ticari  faaliyetleri , gerekse  olağan  ve olağan   dışı   faaliyetlerden   elde   ettiği   gelirler   çeşitli   gelir   hesaplarında    izlenir. Gelir hesaplarında da    gider   hesaplarında   olduğu   gibi   muhasebe   ilkelerinden  “tahakkuk”  ve “dönemsellik” ilkeleri esastır. Bu    ilkeler    çerçevesinde  ,  dönem    sonunda  ,  bu    döneme   ait    olan    gelirlerden önceki dönemlerde tahsil edilmiş olanlar varsa bunların tesbit edilerek bu döneme gelir olarak yazılması gerekir.  Ayrıca dönem sonu itibariyle tahakkuk eden , ancak henüz tahsil edilmemiş gelirler de  tesbit   edilerek   bu   döneme   gelir   olarak    yazılmalıdır. Diğer    taraftan   ,   bu dönemde  tahakkuk  eden ve tahsil edilmiş olan , ancak bu döneme ait olmayan gelirler varsa , bunların da  gelecek  döneme  aktarılması  gerekir.
 



 
 
 
 
  Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License.
Özel Arama
 
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=
Web Stats